Wrocław i Gdańsk w XVIII wieku

Istniały spore różnice w traktowaniu tych miast przez Fryderyka II: Wrocław utracił pochodzące jeszcze z średniowiecza duże swobody miejskie oraz tradycyjne rynki zbytu poza Śląskiem i Prusami. Był to skutek wprowadzenia jednolitej pruskiej biurokracji w zarządzie, ochronnych ceł pruskich i austriackich i wojen Fryderyka z państwami ościennymi Polską, Austrią, Saksonią.

Natomiast samo miasto Gdańsk według biografii Salmonowicza nie zostało objęte I rozbiorem, choć Fryderyk zajął wszystko dookoła łącznie z ziemiami Gdańszczan pod miastem i portem. Oprócz niedogodności wynikających z wojen, ogólnej polityki pruskiej (handel w Królewcu też podupadł), ceł na Wiśle, Fryderyk II jak tylko mógł specjalnie szykanował Gdańsk.

Reformy Steina i Hardenberga to kolejna fala reform w Prusach, bo biurokratyczny zamordyzm vel oświecony absolutyzm Fryderyka II się przez kilkadziesiąt lat zestarzał, a może skutecznie zaowocował armią posłusznych, skostniałych i pozbawionych własnej inicjatywy urzędników.